مولفه های عاشورای در قاب سینما/ نخستین فیلم با مضمون عاشورا چیست؟

به گزارش «سراج24»، عاشورا و قیام امام حسین (ع) یکی از مهمترین مقاطع تاریخی و مذهبی برای مسلمانان جهان است. حرکت بزرگ امام سوم شیعیان در قیام عاشورا و ساکت نماندن در برابر باطل، باید الگویی برای تمام انسان‌های آزاده بر روی زمین باشد. قیام کربلا و دشت نینوا برای این اتفاق نیفتاد که فقط برای امام حسین(ع) اشک بریزیم و عزاداری کنیم، بلکه باید عاشورا را یک فرهنگ تلقی کنیم و در زمینه‌های فرهنگی و هنری از آن بهره ببریم.

 

سینما به عنوان یکی از هنر‌های پر طرفدار در جهان  می‌تواند ابزاری باشد برای معرفی فرهنگ‌های مختلف به یکدیگر. سینمای ایران با وجود کمی‌ها و کاستی‌های موجود در آن، به تعهد خود را در قبال معرفی فرهنگ عاشورایی به جهانیان عمل کرده است. سینمای نجیبی که جایگاه خود را در سطح جهان به دست آورده است و پیام آور صلح به جهانیان بوده است. دست اندرکاران سینمای ایران برای معرفی فرهنگ عاشورا در حد بضاعت و توان خود آثاری را ساخته‌اند که مورد توجه قرار گرفته است؛ اما هنوز نتوانسته‌ایم تصویر درستی از واقعه کربلا و آنچه بر خانواده سالار شهیدان گذشت را به خوبی به تصویر بکشیم . . . مروری می‌کنیم بر فیلم‌هایی که با مضمون عاشورا در سینمای ایران ساخته شدند:

 

سفیر؛ نخستین فیلم با مضمون عاشورا . . .

 

"سفیر" که کارگردانی آن برعهده فریبرز صالح بود، در سال 61 ساخته شد و تا مدت‌ها به عنوان یکی از فیلم‌های مناسبتی در سینماها و تلویزیون به نمایش درمی‌آمد. "سفیر" از اولین تجربه‌های مهم سینمای ایران در پرداختن به‌ تاریخ اسلام و یکی از ماجراهای منتهی به‌ عاشورای حسینی محسوب می‌شود که هنوز هم بعد از گذشت 25 سال از ساخت این فیلم، از معدود آثار ساخته شده در این حوزه به‌حساب می‌آید.

 

در این فیلم قیس ابن مسهر، نماینده امام حسین (ع)، با نامه‌ای برای سلیمان خزاعی به طرف کوفه می‌رود. در راه به دست راهداران ابن زیاد، والی کوفه، دستگیر و به زندان افکنده می‌شود. قیس پیش از دستگیری نامه را از بین می‌برد و در زندان زندانیان را بر ضد زندانبان‌ها می‌شوراند.

 

حسین ابن نمیر، فرمانده راهداران، قیس را به زندان ابن زیاد در کوفه، منتقل می‌کند. ابن زیاد به پیشنهاد مشاورش، خالد، از قیس می‌خواهد که در مسجد سخنرانی کند و به دروغ به مردم بگوید که امام قصد بیعت با یزید را دارد. قیس می‌پذیرد، اما در روز موعود علیه یزید سخنرانی می‌کند. ابن زیاد، که به خشم آمده، او را از فراز ارک به زیر می‌اندازد.

 

فرامرز قریبیان، زنده‌یاد عزت‌الله مقبلی، جلال پیشواییان، کاظم افرندنیا، زنده‌یاد محمدتقی کهنمویی، زنده‌یاد کیومرث ملک‌مطیعی، سامی تحصنی، حسین خانی‌بیک، احمد بهروزی، محسن اصلانی و زنده‌یاد منوچهر حامدی در این فیلم به ایفای نقش پرداختند.

 

کیست مرا یاری کند . . .

 

یکی از فیلم‌های مهم درباره قیام عاشورا فیلم "روز واقعه"است. این فیلم به کارگردانی شهرام اسدی، تهیه کنندگی مرتضی شایسته و نویسندگی بهرام بیضایی در سال 1373 ساخته شد و از سیزدهمین جشنواره فیلم فجر سیمرغ بلورین بهترین فیلم را دریافت کند. این فیلم یکی از فیلم‌های مهم سینمای ایران درباره فرهنگ عاشورا است.

 

در "روز واقعه" ، "عبدالله" جوانی نصرانی که تازه اسلام آورده است، در جریان عروسی خود با "راحله" دختر "زید" ندائی می‌شنود که او را به یاری فرا می‌خواند. "عبدالله" به دنبال این ندا بیابان به بیابان و واحه به واحه تا کربلا می‌تازد و سرانجام زمانی به کربلا می‌رسد که عصر روز عاشورا است و ... زمان به پایان رسیده است.

 

علیرضا شجاع نوری، عزت الله انتظامی، جمشید مشایخی، مرحوم مهدی فتحی، زنده یاد حسین پناهیو... در این فیلم به ایفای نقش پرداختند.

 

رستاخیز؛ روایت تازه احمدرضا درویش از عاشورا

 

"رستاخیز" نام تازه‌ترین فیلم احمدرضا درویش است که قرار است از این پروژه بزرگ در سی و دومین جشنواره فیلم فجر رونمایی شود. این فیلم تازه‌ترین تولید سینمای ایران درباره فرهنگ عاشورا است. احمدرضا درویش در این فیلم از زوایه نگاه خود ،حوادث و اتفاقات دشت کربلا را به تصویر می‌کشد.

 

تهیه کننده این فیلم تقی علیقلی‌زاده و سرمایه گذاران آن موسسه فرهنگ تماشا، شرکت دلتامدیا و شرکت آکوافالز هستند که با حمایتِ موسسه آل البیت (ع) کار را به سرانجام رسانده‌اند.

 

این فیلم تاریخی، مذهبی از مقطع تاریخی مرگ معاویه تا شهادت امام حسین (ع) در روز عاشورا را روایت می‌کند. ماجرای این فیلم درباره جوانی به نام بُکیر فرزند "حر بن یزید ریاحی" است که قبل از اینکه پدرش به کاروان امام حسین(ع) بپیوندد، در تصمیمی بزرگ و طی یک روایت عاطفی، دلمشغولی‌اش را در سپاه حسین(ع) می‌بیند و این روند باعث می‌شود به سمتِ حسین بن علی(ع) گرایش پیدا کند.

 

پوریا پورسرخ، حسن پورشیرازی، فرهاد قائمیان، بابک حمیدیان، بهادر زمانی، یاور احمدی‌فر، انوشیروان ارجمند، انوش معظمی، بهنام تشکر، کوروش زارعی، میرطاهر مظلومی، و... در کنار بازیگران عربی جمال سلیمان، طلحت حمدی، رضوان عقیلی، فواز سرور از کشور سوریه، داوود حسین از کشور کویت، جواد الشکرچی از کشورِ عراق، فادی ابراهیم از کشورِ لبنان به ایفای نقش پرداختند.

 

باید منتظر بود و دید که تازه‌ترین فیلم احمدرضا درویش درباره عاشورا چگونه روایت می‌شود و حرف تازه‌ای برای گفتن دارد یا فقط یک پروژه فاخر درباره قیام امام حسین (ع) بوده است.

 

 اما فیلم‌های دیگری مرتبط با موضوع عاشورا ساخته شد و مستقیماً به این حادثه عظیم و بزرگ نپرداخته‌اند. فیلم‌های "عصر روز دهم" به کارگردانی مجتبی راعی، "مصائب دوشیزه" به کارگردانی مسعود اطیابی و "شب دهم" به کارگردانی جمال شورجه، "راه طی شده" به کارگردانی عباس رافعی را می توان نام برد.

 

 عصر روز دهم؛ دیدار غریبانه در کربلا

 

"عصر روز دهم" مجتبی راعی یکی از فیلم‌های است که در ارتباط با فرهنگ عاشورا ساخته شده است. راعی در این فیلم به سراغ موضوع جنگ عراق و آمریکا و رفته است و سرگذشت یک خانواده ایرانی را با این جنگ پیوند می‌زند. "عصر روز دهم" فیلمی متفاوت در ژانر مذهبی است که سکانس آخرش در حرم امام حسین و در کربلا فیلمبرداری شده است.

 

فیلم سینمایی "عصر روز دهم" نخستین پروژه‌ی سینمایی است که برای اولین‌بار در شهرهای مقدس کربلا و نجف تولید شده است. در این فیلم از منظری تازه و متفاوت به مفهوم دوستی دو ملت شیعه‌ی ایران و عراق نگاه شده است.

 

داستان این فیلم از خرمشهر در دوران جنگ ایران و عراق آغاز می‌شود و زندگی یک خانواده را به تصویر می‌کشد، جنگ باعث جدایی آن‌ها می‌شود و بعد از وقایع دیگری از جمله سقوط صدام و جنگ آمریکا و عراق، آن‌ها همدیگر را پیدا می‌کنند. در این فیلم هانیه توسلی، احمد مهران‌فر، صغری عبیسی، سلیمه رنگزن و الهام حمیدی به ایفای نقش پرداخته‌اند.

 

مصائب یک دوشیزه . . .

 

مسعود اطیابی در "مصائب دوشیزه" باورهای عاشورایی یک اقلیت را دستمایه فیلمش قرار داده است. این فیلم به مشکلات زندگی یک دختر مسیحی می‌پردازد که در آستانه ازدواج با موانع گوناگونی مواجه می‌شود که به واسطه نزدیک شدن به خدا و معرفت دینی از این مشکلات رهایی پیدا می‌کند...

 

بهنوش طباطبایی و پوریا پور سرخ در این فیلم به ایفای نقش پرداختند.

 

دل شکسته؛ عاشقانه عاشورایی

 

یکی از فیلم‌های غیر مرتبط با واقعه عاشورا، فیلم "دل شکسته " به کارگردانی علی رویین‌تن است. "دل شکسته" یکی از عاشقانه‎های سینمای ایران است که سرنوشت قهرمانان قصه در گرو عشق به اباعبدالله رقم می‌خورد. این فیلم یکی از آثار مهم در ارتباط با فرهنگ عاشورا است.

 

"دل شکسته" داستان دلبستگی دو جوان با طرز فکر متفاوت و از دو خانواده مختلف است که می‌خواهند با هم ازدواج کنند، اما مسائلی مانع می‌شود. 

 

شهاب حسینی،خسرو شکیبایی، بیتا بادران و محمود پاک‌نیت در این فیلم به ایفای نقش پرداختند. این فیلم محصول سال 1387 است.

 

شب دهم؛ انقلاب اسلامی با تـِم عاشورایی

 

یکی دیگر از فیلم‌های دیگری که در زمینه ترویج فرهنگ عاشورایی می‌توان از آن یاد کرد، فیلم "شب دهم" به کارگردانی جمال شورجه است.

 

"شب دهم" فیلمی به کارگردانی و  نویسندگی جمال شورجه است. این فیلم با موضوع شب ماه محرم و عاشورا در سال 1368 ساخته شده است.

 

جهانبخش سلطانی، ولی‌الله شیراندامی، علیرضا اسحاقی و امیرحسین شریفی بازیگران فیلم هستند و داستان آن درباره عزیز سحرخیز است که "شب دهم" ماه محرم پس از درگیری خیابانی عزاداران با ماموران ارتش می‌گریزد و همسرش را تنها رها می‌کند.